İyi Bir Ud Nasıl Seçilir? Ud Alırken Dikkat Edilecekler

 

Ud, perdesiz bir enstrümandır; bu sayede Orta Doğu, Türk, Yunan ve Kuzey Afrika müziğine özgü her türlü aralık ve koma sesi elde edilebilir. Teknesi çizgili bir desene sahiptir; bu desen, çok ince ahşap dilimlerin bir kalıp üzerinde bükülmesiyle oluşur. Tel sayısı, yöreye ve udun türüne göre 10 ile 13 arasında değişir.

Bir ud aldığınızda o ud ellerinizde biçimlenir ve kendi özgün sesinizi yaratırsınız. Bu yüzden bir ud almak istiyorsanız, çeşitlerinin özelliklerini incelemenizi ve size uygun sesi bulmanızı öneririz.

 

Ud Yapımı Hakkında

Telli enstrümanlarda olduğu gibi uzun bir biçimi vardır. Yapıma başlamadan önce malzemeyi seçmek gerekir. Ud teknesi için ceviz, maun, erik, kayısı, akçaağaç, kiraz ve magase, wenge, gül ağacı gibi ithal ağaçlar kullanılır. Kemanda olduğu gibi en önemli bölüm üst kapaktır. Sesin başarılı olması için kapağın, yani göğsün, kaliteli ve çok kuru ladin ağacından yapılması gerekir. Bununla birlikte güzel ve yumuşak bir ses için kapak kalın olmamalıdır. Çünkü ses dalgaları ud teknesinde yankılanıp kapağa vurur ve titreşimi sağlar. Udun kapağı %75 önem taşır; buna uyulursa iyi bir ses elde etmek mümkün olur.

 

 

Udun Bakımı ve Saklanması

Ud enstrümanınızın uzun yıllar aynı kalitede kalması için bakım ve saklama koşulları çok önemlidir. Her şeyden önce ud enstrümanınızı oda sıcaklığında tutmanız gerekir. Ud yapımında kullanılan ahşabın kalitesi bozulmasın diye yılda bir kez cila yapılmalıdır. Udu nemli ortamlarda, aşırı güneş altında ya da kapalı ve sıcak ortamlarda tutmak doğru değildir. Nemli bir ortamdaysanız, olabildiğince az rutubetli, ışık alan bir dolapta saklamak iyi bir uygulamadır.

Telleri altı ayda bir değiştirmek, ses kalitesinin yüksek kalmasına katkı sağlar. Uzun süre çalmayacaksanız telleri gevşek bırakmanız daha iyi olur.

Udun ön kapağı (göğsü) açık renkli olduğundan çok çabuk kirlenebilir. Ud hiçbir zaman ıslak bez, sabun, alkol gibi kimyasallarla temizlenmemelidir. Tekne üzerindeki toz ya da lekeler kuru bir bezle silinmelidir. Kapakta leke oluşursa, yapımcıya danışılarak zımparayla temizlenebilir.

Burguların bakımı ilaçla yapılır; rahat dönmeleri açısından bu çok önemlidir. Burgunun sıkıştığı durumlarda sabun ve yağ gibi maddeler kullanılmamalıdır.

 

Kaliteli Bir Ud

Kaliteli bir ud almak istiyorsanız, kesinlikle koleksiyonumuzdaki udlar gibi el yapımı bir ud almalısınız. Kaliteli udların kapakları ladinden, burguları ve klavyeleri abanozdan yapılır. Tekne sırtı akçaağaç, ceviz, palisander ve maundan yapılır. Teller klavyeye ne kadar yakınsa enstrümanı çalmanız o kadar kolay olur.

Doğru Udu Seçmek

İstanbul, ud yapımının başkenti sayılır; dünyanın dört bir yanından müzisyenler ölçüye göre yapılmış, kaliteli geleneksel enstrümanlar almak için bizimki de dahil olmak üzere İstanbul’daki uzman müzik mağazalarını ziyaret eder. Turistik bölgelerden dekoratif amaçlı ud almamaya dikkat edin.

Bir ud almadan önce bütçenizi belirlemeniz ve hangisinin size uygun olduğunu bulmanız gerekir. Bir udu elinize alıp tellerine vurduğunuzda, udun titreşimlerini ve sesini göğsünüzün içinde duyuyorsanız, doğru enstrümanı bulmuşsunuz demektir. 

 

 

Kendi Udunuzu Mağazamızda Bulun

Kararınızı verdikten sonra mağazalarımıza bizzat gelip udları deneyerek size en uygun enstrümanı bulabilirsiniz. Bu mümkün değilse, kataloğumuzdaki farklı ud modellerine bakmak için web sitemizi ziyaret edebilirsiniz. Udun ölçüleri, yapıldığı malzemeler ve fiyatı gibi ayrıntılar her ud modelinin yanında verilmiştir. 
Udlarımız kalitelerine göre sınıflandırılmıştır. Kaliteli udlar HSO serisi altında, orta kalitedeki udlar ise AO, AAO ve ASO serilerinde toplanmıştır.

 

Ud Çeşitleri

• Arap Udu

Arap udu Kuzey Afrika’da, Arap Yarımadası’nda, Irak’ta, Suriye’de ve Levant bölgesinde kullanılır. Zengin sesi ve derin tınısı sayesinde en yaygın ve en çok tercih edilen ud türüdür. Kapağı daha kalın olduğu için Türk uduna göre daha ağır ve daha büyüktür.  Sesin uzama süresi kısadır.

• Suriye Udu

Suriye udu, Arap udu ailesi içinde değerlendirilebilir. Bu ud türü çok sayıda üst ses üretir. 

• Irak Udu

Suriye udlarından daha küçük ve hafif olan Irak udları Arap udları arasında sınıflandırılır. Irak udunda yüzen eşik bulunur; yani telleri enstrümanın alt ucuna bağlanır. Kafesi olmayan oval ses delikleri sayesinde tınısı dolgun ve berraktır. Bu ud türü, Suriye udu kadar çok üst ses vermez.

• Türk Udu

Türk udu Türkiye’de ve Yunanistan’da kullanılır. Tınısı  Arap udundan farklıdır; telleri daha gergin, kapağı daha ince olduğu için sesi daha tiz ve parlaktır. Ayrıca sesin uzama süresi daha uzundur.

• İran Udu

İran udu (barbat olarak da anılır) yukarıda sayılan türlerden farklıdır. Teknesi daha küçüktür; sapın tiz bölgelerine daha kolay uzanabilirsiniz. Buna karşılık tekne sırtı daha derin, kapağı daha dardır. Bu biçim, udun kendine özgü derin İran sesini vermesini sağlar.

Yukarıdaki bütün noktaları göz önünde bulundurduysanız, artık hangi udu alacağınıza karar vermeye hazırsınız.

Her enstrümanda olduğu gibi ud seçiminde de dikkat edilmesi gereken belirli noktalar vardır. Bu noktalara dikkat etmek, kişinin kendisi için ideal olanı edinmesini sağlar. Gelin, iyi bir ud almanın ipuçlarına birlikte bakalım.

 

 

 

Türk müziğinin enstrümanlarından biri olan ud, perdesiz bir enstrümandır. Telli ve mızraplı enstrümanlar sınıfında yer alan bu enstrümanın ses genişliği 3 oktavdır ve 11 ya da 12 telli olarak kullanılır. Teknesi armudu andırır; genellikle maun ve gürgen gibi sert ağaçlar tercih edilir. Yaprak denilen arka bölümü 20 ya da 21 eşit parçadan oluşur.

Bir ud alırken dikkat edilmesi gereken bazı şeyler vardır. Bu unsurlar şöyledir.

• Boyut: Seçim yaparken udun boyutuna dikkat etmek çok önemlidir. Normal boy sayılan udların yanı sıra, "Zenne Ud" denilen, kadınlar için yapılmış daha küçük udlar da vardır. "Arap Udu" denilenler ise normal ölçülerden daha büyüktür. Ayrıca özellikle çocuklar için yapılan udlar daha küçük ölçülerde üretilir. Önemli olan, size uyan boyutu bulmaktır.
• Biçim: Udun biçimini belirleyen bazı etkenler vardır. Teknenin genişliğine, derinliğine, uzunluğuna, kapak tahtasının biçimine ve farklı ustaların kalıplarına göre değişiklikler olabilir. Burada önemli olan, kişinin isteğidir.
• İşçilik: Udun uzun yıllar kullanılmasındaki en önemli ayrıntılardan biri, uygulanan işçiliktir. Malzemesi ve işçiliği çok iyi olan bir enstrümanın sesi zayıf olabilir; bu yüzden önemli olan, her şeyin dengeli olmasıdır.
• Malzeme: Kaliteli malzemeden yapılmış kapak tahtası, klavye ve burgu gibi unsurların önemi, udun üzerine eklenen süslemelerin malzemesi kadar önemli değildir.
• Ağırlık: Genel olarak suyu büyük ölçüde atılmış ve daha hafif olan enstrümanlar tercih edilir; ancak bunlar aynı zamanda çok başarılıdır.
• Dayanıklılık: İyi bir ud seçerken önemli olan, alınacak udun kaç yıl kullanılabileceğidir. Bunu anlamak için udun dayanıklılığını gözlemlemek çok önemlidir.
• Güzel Ses: Her udun kendine göre bir sesi olsa da, genel olarak kulağa hoş gelen bir sese sahip olması dikkate değer bir etkendir. Ama asıl önemli olan, udu alacak kişinin nasıl bir sesten hoşlandığıdır.
• Ses Gücü: Büyük mekânlarda, mikrofonsuz ya da toplu çalarken udun sesinin yeterli olması istenir. Bu da sesle ilgili özelliklerden biridir.
• Sesin Uzaması: Sesle ilgili özelliklerden biri de sesin uzamasıdır. Telin mızrap vuruşuyla titreşmesi ve sesin giderek azalması sürecine sesin uzaması denir. Rezonans olarak da bilinen ses titreşimi, kesinlikle dikkat edilmesi gereken bir noktadır.
• Denge: Teller arasındaki ses dengesinin kurulmasına denge denir. Teller arasındaki ses dengesi ne kadar iyi kurulursa sonuç o kadar iyi olur.
• Akort: Burguların işlevi sayesinde doğru sesin elde edilmesini sağlayan akort, atlanmaması gereken bir aşamadır. Burguların kayması ya da telin gevşemesi gibi durumların önüne geçilebilmesi önemlidir.
• Klavyenin Düzgünlüğü: Sol el parmakları tellere bastığında düzgün bir ses çıkıyorsa, bu klavyenin düzgün olduğunu gösterir. Çukurlaşma ya da kabarma gibi durumlarda klavye düzlüğü bozulduğu için doğru sesi almak zorlaşabilir. Bu nedenle klavyenin düzgünlüğü satın alma aşamasında kontrol edilmelidir.
• Tel Yüksekliği Dengesi: Tellerin çekme kuvveti öne gelir ve klavyenin ele olan uzaklığı artar; bu da tel yüksekliğinin dengesini bozar. Bu durum basmada zorluk yaratabilir. Özellikle basılan seslerde cızırtılı bir ses oluşabilir. Bu, udun tamire ihtiyacı olduğu anlamına gelir. Bu nedenle ud alırken bu noktaya dikkat edilmelidir.
• Tel Yüksekliği Dengesi: Tellerin çekme kuvveti öne gelir ve klavyenin ele olan uzaklığı artar; bu da tel yüksekliğinin dengesini bozar. Bu durum basmada zorluk yaratabilir. Özellikle basılan seslerde cızırtılı bir ses oluşabilir. Bu, udun tamire ihtiyacı olduğu anlamına gelir. Bu nedenle ud alırken bu noktaya dikkat edilmelidir.
• Sapın Kalınlığı ve Genişliği: Tellerin düzgün tutulabilmesi için sapın kalınlığı ve genişliği çok önemlidir. Sapın dar olması, tellerin gereğinden fazla birbirine yakın olması demektir. Klavyenin genişliği rahatlık sağlar. Bu nedenle klavye genişliği kontrol edilmelidir.
• Göbek Çöküklüğü: Mızrabın vurduğu bölgede teller göğse yakınsa, çalarken mızrap göğse çarparak müzikal olmayan bir ses çıkarabilir. Bu bakımdan göğsün mızrap bölgesinde hafif çökük olması istenir.

 Şunu da beğenebilirsiniz: https://salamuzik.com/collections/arabic-oud/products/arabic-handmade-walnut-oud-aao-108m