Nasıl Akort Edilir: İran Tar

Tar; İran, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ve Kafkas bölgesine yakın diğer ülkeler dâhil olmak üzere pek çok kültür ve ülke tarafından paylaşılan, uzun saplı ve beli daralan bir İran çalgısıdır. Tarın daha eski ve daha eksiksiz adı, Farsçada “dört tel” anlamına gelen čāhārtār ya da čārtār'dır. Bu çalgılarda gerilmiş ve titreşen bir tel ilk sesi üretir. Bunlara kordofon da denir. Fars tarı ayrıca “Târ-e Shirâz”, yani Şiraz tarı olarak da anılır. Fars tarı, mızrapla çalınan telli bir çalgıdır; yani enstrümanı çekmek ya da tıngırdatmak için bir mızrap kullanılır. Fars tarı perdeli telli bir çalgıdır; dolayısıyla enstrümanın sapına bağlanmış perdeleri vardır.

18. yüzyılda icat edilmiş ve başta Fars klasik müziği olmak üzere İran ile Kafkasya'nın en önemli müzik enstrümanlarından biri hâline gelmiştir.

Fars tarının gövdesi, dut ağacından oyulmuş çift tekne biçimindedir ve üstü gerilmiş ince bir kuzu derisi zarıyla kaplıdır. Küçük tekneye “Naqareh”, büyük olanına ise “Shekam” denir. İki tekne yarısı birleştirildikten sonra sap, ardından Sarpanje yani burguluk da bunlara eklenir. Sapın uzunluğu 45 ila 50 cm'dir ve genellikle aralarında koyu renkli ahşap bir şerit bulunan iki paralel kemik sırasıyla süslenir.

Şunları da beğenebilirsiniz: Fars Tarı Hakkında Her Şey

Fars tarında her biri iki metal telden oluşan üç tel grubu bulunur. Birinci tel grubundaki iki tel (alttan üste doğru birinci ve ikinci tel) “Beyaz Teller” olarak adlandırılır; uyumlu biçimde akort edilir ve çelikten yapılır. İkinci tel grubundaki iki tel (alttan üste doğru üçüncü ve dördüncü tel) “Sarı Teller” olarak adlandırılır; aynı seste akort edilir ve bronz ya da fosfor-bronzdan yapılır. Üçüncü tel grubundaki iki tel (alttan üste doğru beşinci ve altıncı tel) farklı adlar taşır ve bir oktav aralıkla ya da farklı seslere akort edilir. Üçüncü tel grubunun ince teli “Dem Teli” olarak adlandırılır ve çelikten yapılır; kalın teli ise “Bas Teli” olarak adlandırılır ve bronz ya da fosfor-bronzdan yapılır. Fars tarı telleri farklı kalınlıklarda ya da kalibrelerde kullanılır. Bu kalibreler metrenin binde biri cinsinden seçilir.

Tar farklı şekillerde akort edilebilir. Ancak bazı akortlar, belirli destgâhlar için diğerlerine göre daha çok tercih edilir. Tarın ses aralığı yaklaşık iki buçuk oktavdır. Klavyede yirmi beş ila yirmi sekiz adet ayarlanabilir bağırsak perde bulunur. Bu perdeler notaların yerini gösterir ve koyun bağırsağından yapılır. Tar, genellikle pirinçten yapılan ve 3 cm uzunluğunda olan bir mızrapla çalınır. Mızrabın yarısı, icracının rahatça tutabilmesi için balmumuyla kaplanır. Son zamanlarda plastik mızraplar da üretilmektedir.

Fars tarı nasıl akort edilir?

Fars tarında alttaki tel çifti (beyaz teller olarak adlandırılır) Do sesine akort edilir. Ortadaki tel çifti (sarı teller olarak bilinir) Sol sesine akort edilir. Alttan beşinci ve altıncı teller ise (sırasıyla Zang ve Bam olarak adlandırılır) Do sesine akort edilir. Bu, setarla aynıdır; şu farkla ki setarda alt ve orta teller tektir. Setarda alttan üçüncü tele Moshtagh denir. Bu akortla, alt (Bam) teldeki perdelerin adları beyaz tel(ler)dekilerle aynıdır.

Şunları da beğenebilirsiniz: Fars Setarı Hakkında Her Şey

Fars tarını nasıl akort edeceğinize dair önerimizi aşağıdaki YouTube videosunda izleyebilirsiniz.