Usul — wzorce rytmiczne w muzyce tureckiej PMK-205

Przez stulecia muzykę turecką przekazywano ustnie w relacji mistrz–uczeń, w procesie zwanym meşk. Od XVII wieku podejmowano próby jej zapisu: najpierw za pomocą numerologicznego systemu ebcet (abjad), a później prostego, lecz niewystarczającego zapisu Hamparsum.

Usule, czyli wzorce rytmiczne muzyki tureckiej, starano się zachować przy użyciu sylab takich jak DÜM-TEK-TEKE-TEK KÂ oraz miar poetyckich. Systemy te były niezbędne w czasach, gdy muzyki nie zapisywano i polegano na pamięci. Zwłaszcza wielkie usule przetrwały dzięki pamięci nielicznych starszych muzyków wykształconych w dawnej tradycji.

Od czasu wprowadzenia zachodniej notacji do muzyki tureckiej pojawiały się problemy z jej dostosowaniem, choć osiągnięto pewien postęp. Niestety zapis usuli nadal nie osiągnął oczekiwanego poziomu.

Prace nad nowym sposobem zapisu muzyki rozpoczęły się pięćdziesiąt lat temu, lecz ich rezultaty wciąż nie są jasne ani łatwe do zrozumienia. Z czasem błędy popełnione przy zapisywaniu usuli utrwaliły się jako tradycja i nadal oddziałują na kolejne pokolenia muzyków.

Niejasności w notacji sprawiły, że konieczne było podtrzymanie relacji mistrz–uczeń.

Zwyczaj wykonywania wielkich usuli z pamięci przez muzyków klasycznych utrudnia młodszym pokoleniom kształcenie się w grze na instrumentach perkusyjnych tradycyjnej muzyki.

Jednym z głównych powodów, dla których kompozytorzy okresu republikańskiego rzadziej tworzyli dzieła w klasycznych, rozbudowanych formach, było niewystarczające rozumienie i nauczanie usuli.

W tej książce starałem się przeanalizować usule w prostszy i bardziej zrozumiały sposób.

Fahrettin YARKIN 

O autorze

Fahrettin Yarkın urodził się w 1960 roku w Stambule. W 1983 roku ukończył Państwowe Konserwatorium Politechniki Stambulskiej. W 1981 roku zdał przesłuchania do Radia TRT Istanbul, a w 1983 został jego stałym artystą. W radiu współpracował z czołowymi muzykami epoki, między innymi z Bekirem Sıdkı Sezginem, Alaeddinem Yavaşcą, Cinuçenem Tanrıkorurem, Kanim Karacą i Yıldırımem Gürsesem. W latach 80. i 90. wykonywał Şeb-i Aruz w Konyi ze stambulskim zespołem mevlevi. Koncertował w wielu krajach jako artysta państwowy oraz w niezależnych projektach. Uczestniczył między innymi w nagraniu albumu „Fasıl” w Belgii z Cinuçenem Tanrıkorurem i Muratem Salimem Tokaçem, koncertach i nagraniach z Jordim Savallem, Haris Alexiou, Teo Leovendim, Panagiotisem Neochorotosem i holenderskim Axis Ensemble, a także w występach podczas Istanbul Jazz Festival z Jackiem DeJohnette’em, Rova Saxophone Quartet i Mashą Vahdat. Kierował muzycznie albumami Ensemble Saltiel i Rominy Basso oraz prowadził lekcje i seminaria. W 1994 roku wraz z bratem Ferruhem Yarkınem założył Yarkın Türk Ritm Grubu, który nagrał albumy „Ten”, „Tentende”, „Kervansaray” i „Birlikte Yaşamak”. Wraz z czterema innymi muzykami stworzył również grupę İstanbul Solistleri. Fahrettin Yarkın jest żonaty i ma dwoje dzieci.