Türk Müziğinde Usul (Ritim Kalıbı) PMK-205

Türk müziği yüzyıllar boyunca meşk denilen bir süreçle, usta-çırak ilişkisi içinde sözlü olarak aktarılmıştır. 17. yüzyıldan itibaren onu notaya geçirme çabaları görülür; önce ebced sistemiyle, ardından basit ve yetersiz kalan Hamparsum notasıyla.

Türk müziğinin usulleri, yani ritim kalıpları, DÜM-TEK-TEKE-TEK KÂ gibi heceler ve aruz kalıpları yardımıyla korunmaya çalışılmıştır. Müziğin yazıya geçmediği, belleğe dayandığı dönemde zorunlu olan bu kalıp sistemleri (özellikle de büyük usuller) eski gelenekte yetişmiş birkaç yaşlı müzisyenin belleği aracılığıyla bize ulaşmıştır.

Batı notasının Türk müziğine girmesinden bu yana uyarlama konusunda pek çok sorun yaşanmış, yine de belli bir ilerleme sağlanmıştır. Ne yazık ki usullerin yazımı henüz istenen düzeye ulaşmamıştır.

Yeni bir yazım yolu bulma çabaları elli yıl önce başladı; ancak hâlâ açık değil ve anlaşılması hiç kolay değil. Zamanla usullerimizi notaya alanların hataları gelenek hâline geldi ve yeni kuşak müzisyenler de bu hataların etkisinde kalmayı sürdürüyor.

Yazımdaki karışıklık, usta-çırak ilişkisinin sürdürülmesini zorunlu kılmıştır.

Klasik icracıların büyük usulleri ezberden çalma alışkanlığını sürdürmesi, geleneksel müzik icra eden genç kuşakların perküsyon sanatçısı olarak yetişmesini zorlaştırmıştır.

Cumhuriyet dönemi bestecilerimizin klasik ve büyük formlarda eser vermemeyi seçmesinin en açık nedenlerinden biri, usullerimizin yeterince anlaşılmaması ve öğretilmemesidir.

Bu kitapta usulleri daha yalın ve daha anlaşılır biçimde çözümlemek için elimden geleni yaptım.

Fahrettin YARKIN 

Yazar Hakkında

Fahrettin Yarkın 1960 yılında İstanbul'da doğdu. 1983'te İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'ndan mezun oldu. 1981'de TRT İstanbul Radyosu sınavlarını kazandı ve 1983'te kadrolu sanatçı oldu. Radyoda Bekir Sıdkı Sezgin, Alaeddin Yavaşça, Cinuçen Tanrıkorur, Kâni Karaca ve Yıldırım Gürses gibi dönemin önde gelen müzisyenleriyle çalışma fırsatı buldu. 80'li ve 90'lı yıllarda İstanbul Mevlevi topluluğuyla Konya'da Şeb-i Arûs törenlerinde yer aldı. Yarkın hem devlet sanatçısı olarak hem de bağımsız konser ve projelerle pek çok ülkede sahne aldı. Bunlar arasında Cinuçen Tanrıkorur ve Murat Salim Tokaç ile Belçika'da hazırladığı "Fasıl" albümü; İspanyol sanatçı Jordi Savall, Haris Alexiou, Teo Leovendi, Panagiotis Neochorotos ve Hollandalı Axis Ensemble ile konser ve CD çalışmaları; İstanbul Caz Festivali'nde JackDeJohnette, Rova Saxophone Quartet ve Masha Vahdat ile konserler; Ensemble Saltiel ve Romina Basso albümlerinin müzik yönetmenliği; dersler ve seminerler sayılabilir. 1994'te kardeşi Ferruh Yarkın ile Yarkın Türk Ritm Grubu'nu kurdu; Ten, Tentende, Kervansaray ve Birlikte Yaşamak albümlerini kaydetti. Yarkın, dört usta müzisyenle birlikte İstanbul Solistleri grubunu oluşturdu. Fahrettin Yarkın evli ve 2 çocuk babasıdır.