Ney, uç üflemeli bir flüt olup çoğunlukla Orta Doğu müziğinde görülür. Bu müzik geleneklerinin bazılarında kullanılan tek nefesli çalgı odur. Ney son 4.500–5.000 yıldır üflenmektedir; bu da onu hâlâ kullanımda olan en eski çalgılardan biri yapar.

Türk neyi, uç üflemeli kamış bir flüttür; Osmanlı döneminde eski neyin bir çeşitlemesidir. Türk neyi, Türk tanburu ve Türk kemençesiyle birlikte Klasik Türk müziğinin en tipik çalgılarından biridir. Ney ayrıca Mevlevi tasavvuf ayinlerinin (semâ) müziğinde de başlıca rolü üstlenir. Türk neyi, başpare neredeyse kapalı dudaklara bastırılarak ve flüt, dar bir hava akımı dudakların ortasından iç kenara doğru üflenecek şekilde açılandırılarak çalınır; bu açı, neyin sol elli mi yoksa sağ elli mi yapıldığına göre sola ya da sağa doğrudur. Bu teknik, ağızlığı üst dudağın altına yerleştirip dişlere değdirerek çalınan İran neyi ya da Moğol tsuur çalgısında kullanılan tekniğe kıyasla daha düşük bir ses seviyesi, ama daha iyi denetlenen bir tını verir.

Türkçede ney icrası üflemek ("blow") fiiliyle anlatılır; oysa diğer bütün çalgıcılar için çalmak ("play/brush") fiili kullanılır. Bu kullanımın kaynağının, neyin Mevlevi dervişleriyle olan yakın özdeşliği olduğu düşünülür (Tanrı, Âdem'i çamurdan yarattı ve sonra ona canı "üfledi").

Türk neyleri farklı uzunluklarda yapılır ve her biri farklı bir ahenk verir. Profesyonel icracılar genellikle farklı ahenklerde bir ney takımına sahiptir; böylece bir toplulukta ney çalgısını diğer çalgılarla uyumlu hâle getirebilirler.

 

Yeni Başlayanlar Hangi Ney Türünü Tercih Etmeli?

Ney çalgısının boyu uzadıkça ses elde etmek, kontrol etmek, perdelere ulaşmak ve hızlı hareket etmek zorlaşır. Bu nedenle neye yeni başlayan birinin Mansur ya da Kız Ney gibi orta-uzun boylu neyleri üflemesi önerilir. Bu ikisini (Mansur ya da Kız Ney) üfleyebilenler daha kısa neylerde de kolayca başarılı olur. Bunların boyu 70 cm civarındadır. Boyunuz uzunsa Mansur Ney'i tercih edebilirsiniz. Boyu kısa olanlar Yıldız Ney ya da Supurge Ney'i tercih edebilir. Çocuklar için Boleyenk Nısfiye ya da Supurge Ney tercih edilebilir. Günümüzde Sah Ney bazı usta neyzenlerce solo icralarda kullanılır; Dâvud Ney ender kullanılır, Dâvud - Bolâhenk Mabeyni ve Bolâhenk Ney ise neredeyse hiç kullanılmaz. Klasik Osmanlı müziği icracıları genellikle Mansur, Kız, Yıldız ve Süpürde ahenklerinde icra ettikleri için bu ahenklerdeki neyleri tercih ederler. Ney çalgılarının boyları yaklaşık değerlerdir. Kamışın çapına ve hacmine bağlı olarak bu oranlar artı eksi değişir.

Şunlar da ilginizi çekebilir: Neyler Hakkında Her Şey - Neyler Arasındaki Farklar

Neylerin Boyu Nasıl Değişir?

Neylerin boyu, kamışın kalınlığına ve iç deliğin geniş ya da dar oluşuna göre değişebilir. Bir ney çalgısı çapı büyük bir kamıştan yapılmışsa, iç hacmi daha büyük olacağı için neyin boyu daha kısa olur. Aynı şekilde kamış inceyse kamışın boyu bundan biraz daha uzun olur. Ney çalgıları kısaldıkça sesleri tizleşir; boy uzadıkça ses kalınlaşır.

Şunlar da ilginizi çekebilir: Neyden Nasıl Ses Çıkarılır   

Türk Neyi'nin yapıldığı ahenkler ve adları şöyle sıralanabilir:

  Daha fazla bilgi için Ney Koleksiyonumuza göz atabilirsiniz.