Türk Müziği Çalgıları: Tarihi ve Çeşitleri

Türk müziği, coğrafi konumu nedeniyle çok zengin bir yapıya sahiptir. Özellikle Orta Asya'dan, Mezopotamya'dan ve Arap Yarımadası'ndan gelen ezgiler, çalgılarla birlikte geniş bir yapı oluşturur. Hem çalgı hem ezgi bakımından bu genişlik, müziğimizin gelişmesini sağlamıştır. Türk müziği çalgıları vurmalı, telli, yaylı ve üflemeli olmak üzere dört ana grupta değerlendirilebilir.

Vurmalı çalgılar çoğunlukla ritim amacıyla kullanılır. Telli çalgılar hem halk müziğimizin hem de sanat müziğimizin vazgeçilmez özel çalgılarıdır. Yaylı çalgılar farklı biçimleri ve tınılarıyla her tür müzikte yerini alırken üflemeli çalgılarımız da pek çok farklı biçimde kullanılır.

Türk Çalgılarının Tarihi

Yapılan arkeolojik çalışmalar, Türk çalgılarının tanınmasına ve tarihine ışık tutuyor. 5000 yıl öncesine uzanan pek çok çalgının Türk topraklarından geldiği kanıtlarıyla görülmüştür. Bu tarihî keşifler sırasında elde edilen bazı veriler, bugün kullanılan çalgıların bir bölümünün Hz. İsa'dan çok daha önce ilkel biçimlerde kullanıldığını gösteriyor.

Tarihte öne çıkan ilk çalgılar, kopuz adı verilen telli bir çalgıdır. Tanburu andıran bu çalgılar hem yayla hem elle çalınırdı. Türk çalgılarındaki gelişmelere ilişkin olarak 17. yüzyılda Evliya Çelebi'nin tuttuğu notlara baktığımızda, kopuzun ağaç gövdelerinden oyulan teknelerine deri gerildiğini, sonra derinin yerini ahşap kapağın aldığını görüyoruz. Bazı kaynaklarda telli çalgının kökeni Asya olarak belirtilse de yapılan çalışmalar bunların Anadolu topraklarında doğduğunu ortaya koymuştur.

Zaman içinde İslam'la buluşan Türkler, ezgilerini ve tınılarını İslami renklere göre düzenlemiştir. Bu renkler bazı çalgıların yapılmasına ve bazı değişikliklere yol açmıştır. Bugün gelinen noktada Türk çalgılarının pek çok dinî eserde ve ilahide kullanıldığını rahatlıkla görebiliyoruz. Bu da Türklerin ne kadar yaratıcı olduğunu gösteriyor.

Vurmalı Çalgı Çeşitleri

Vurmalı çalgılarımız çok sevilir ve günümüze kadar ulaşmış çalgılardır. Türk müziğine baktığımızda ritim çalgılarının hayli fazla kullanıldığını görebiliriz. Bunların dışında vurmalı çalgıların Türk tarihinde de önemli bir yeri vardır. Dinî törenlerde de kullanılan bu özel çalgılar, ritim arayan kişiye farklı sonuçlar sunan bir tınıya ve titreşime sahiptir. Vurmalı çalgılar arasında en yaygın olanları şunlardır:

• Bendir
• Darbuka
• Delbek
• Davul
• Halile
• Nakkare
• Def
• Zil
• Kudüm

Telli Çalgı Çeşitleri

Telli çalgılarımıza genel olarak baktığımızda çalınış biçimlerine göre ayrıldıklarını görürüz. Bunlar; yaylı, mızraplı ve vurmalı telli çalgılar olarak sınıflandırılabilir. Bazı durumlarda yaylı çalgılar ayrı bir kategori olarak değerlendirilir. Çalgı sayısının fazlalığı nedeniyle biz de bu şekilde sınıflandırmayı uygun bulduk.

1.Mızraplı Telli Çalgılar

1. Bağlama
2. Cura
3. Cümbüş
4. Hegit
5. Kanun
6. Kopuz
7. Lavta
8. Tanbur
9. Tar
10. Ud

2.Vurmalı Telli Çalgılar

1. Santur

Şunu da beğenebilirsiniz: https://salamuzik.com/blogs/news/which-is-better-arabic-oud-vs-turkish-oud

Yaylı Çalgı Çeşitleri

Telli çalgılar içinde yer alan bu grup, yayın teller üzerinde gezdirilmesiyle ses elde edilecek biçimde tasarlanmıştır. Müziğimizde yaylı çalgılar çoğu zaman özel adlarla anılır. Başlıca yaylı çalgılarımızdan bazıları şunlardır:

• Kabak Kemane
• Kemençe
• Keman
• Kamança
• Rebap
• Yaylı tanbur

Üflemeli Çalgı Çeşitleri

Dinî müzikte ve Türk müziğinde sıkça karşılaştığımız üflemeli çalgılara nefesli çalgılar da denir. Sakin seslerinin yanı sıra sese uyum sağlamalarıyla öne çıkarlar.

• Balaban
• Kaval
• Ney
• Kamış
• Tulum
• Zurna

Şunu da beğenebilirsiniz: Doğru Ney Nasıl Seçilir

Görüldüğü gibi müziğin ve çalgıların Türk kültüründeki yeri oldukça geniştir. Bu zenginlik makamlara, sözlere ve bestelere de yansır. Araştırmalar, Türk müzik kültürünün çok eski çağlara uzandığını ve bu nedenle çok farklı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Müziğimiz İslam müziğinden de etkilenmiştir. Bu nedenle pek çok vurmalı ya da üflemeli çalgı gelişimini ülkemizde tamamlamıştır. Bugün gelinen noktada el emeğiyle yapılmış pek çok çalgı bulabilirsiniz. Bu çalgılar size uzun yıllar eşlik ederken değerli bir hazine olarak da saklanabilir.