Doyra çalgısı, en eski vurmalı çalgılardan biri kabul edilir ve Özbek halkı tarafından ritüel törenlerde kullanılır. Doyra çalgısı, vurmalı çalgılar grubuna aittir.

Özbek Doyra Nedir?

Özbek Doyra çalgısı, en eski vurmalı çalgılardan biri kabul edilir. Özbekistan'ın doyra davulu, Orta Asya'da rastlanan geleneksel bir çalgıdır. Orta Asya'da bulunan pişmiş toprak eserler (Nisa şehri, MÖ 2. yüzyıl) yuvarlak kadınlar betimler. Tacik, Uygur ve diğer doğu halklarının kullandığı bir çalgıdır. Özbek halkının ritüel törenlerinde kullanılan bir çalgıdır. Bu çalgının her ülkede birkaç farklı versiyonu vardır. Aralarında küçük farklar bulunur. Bazı ülkeler ona duff, riq, ghaval gibi çeşitli adlar verir. Türkiye'deki benzer örneği "Def" çalgısıdır. Özbek Doyra, Özbekistan'daki müzik icralarında kullanılan en önemli çalgılardan biridir. Başlangıçta düğünlerde kadınlar tarafından çalınırdı, ancak 18. yüzyılın sonuna doğru erkekler baskın icracılar hâline geldi ve doyra, danslarda kullanılan daha küçük ve daha ağır bir çalgıya dönüştü. Özbek Doyra çalgısı günümüzde solo çalgı olarak bile kullanılabiliyor.

Özbek Doyra Nasıl Çalınır?

Özbek Doyra çalgısı, metal halkalarla tiz bir akort düzenine sahiptir. Doyra çalgısını çalmak için davulun kenarını bir elinizle tutar, parmaklarınızı kullanarak her iki elinizle vurursunuz. Dorarayı tutmaya yardımcı olması için genellikle başparmağa geçirilebilecek bir ip parçası bağlanır.

Özbek Doyranın Özellikleri

Kasnak bölümünün kayısı ve ceviz ağacından yapıldığı bilinir. Kasnağın dış yüzü, tabaklanmış dana, at ya da keçi derisiyle kaplanır. İç tarafında tefteki halkalara benzer metal halkalar bulunur. Bu halkalar çalınan müziğe katkı sağlar. Halkasız daire türleri de vardır. Kasnağın çapı 400–510 mm'dir. Dairede ses, her iki elin parmakları kullanılarak elde edilir.

Solo icralarda ve çeşitli ulusal müzik topluluklarında eşlik çalgısı olarak kullanılır. Daire çalarken kullanılan ritim birimleri (naqralar) eski kaynaklarda yazılıdır. Daire tekniği genellikle iki farklı vuruştan oluşur. Birisi bakıştır (baka, bako, bakka, bakko). "Çıtırtı", dairenin kenarına yakın vurulduğunda çıkan sestir. İkinci vuruş ise patlamadır. Patlamayı elde etmek için parmaklar uzatılır ve dairenin ortasına vurulur.

Azeri Dayereh ile Özbek Doira Karşılaştırması

Yapı ve biçim bakımından birbirine çok benzeyen bu çalgılar arasındaki en belirgin fark şudur: Azeri Dayereh'in sesi, Özbek Doira ile karşılaştırıldığında çok daha derindir.

Bendir ile Özbek Doira Karşılaştırması

Bendir, tek deri yüzlü büyük bir tef türüdür. Deri, en fazla 60 cm çapındaki düz ahşap bir kasnağın üzerine gerilerek hazırlanır. Özbek Doira'nın çapı ise 40 cm'dir.