Mikrotonal Gitar Hakkında Her Şey

Mikrotonal gitar, standart 12 eşit aralıklı gitarın normal perdeleriyle üretilemeyen sesleri çalmak üzere yapılmış veya değiştirilmiş bir gitardır. Mikrotonal sözcüğü tek bir akort sistemi anlamına gelmez. Yarım sesten küçük aralıkları, oktavın eşit olmayan bölümlerini, doğal entonasyonu, tarihsel tampere sistemlerini veya makam müziğinde kullanılan ses düzenlerini kapsayabilir.

Bu amaçla sabit ve standart dışı perde dizilimi, eklenen kısa perdeler, perdesiz tuşe veya hareketli perde sistemi kullanılabilir. Her çözümün başka bir avantajı vardır. Sabit dizilim bir kez öğrenildiğinde hızlıdır fakat tek sisteme bağlıdır; perdesiz gitar kesintisiz perde kontrolü sunar ancak çok hassas entonasyon ister; ayarlanabilir perdeler ise dokunsal referansı korurken ses düzenini değiştirmeye izin verir.

Ayarlanabilir mikrotonal gitar nedir?

Ayarlanabilir mikrotonal gitarda her telin altındaki kanallara ayrı perde parçaları yerleştirilebilir, bu parçalar çıkarılabilir veya hareket ettirilebilir. Perdesiz gitardan farklı olarak telin altında fiziksel bir perde hissedilir. Standart gitardan farklı olarak da çalıcı, 12 eşit yarım sesin sabit konumlarıyla sınırlı kalmaz.

Prof. Dr. Tolgahan Çoğulu, Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar'ı 2008'de tasarladı. Proje, Prof. Şehvar Beşiroğlu danışmanlığında İstanbul Teknik Üniversitesi Dr. Erol Üçer Müzik İleri Araştırmalar Merkezi tarafından bilimsel araştırma projesi olarak kabul edilip desteklendi. İlk çalgıyı lütiye Ekrem Özkarpat 2009'da tamamladı. Tasarımda René Lacote ve Walter Vogt'un önceki ayarlanabilir perde fikirlerinden yararlanıldı.

Her telin kendi kanalı bulunduğu için bir perde parçası, bütün tuşeyi baştan başa geçmeden yalnızca gereken tele yerleştirilebilir. Eserin istediği kadar kısa perde eklenip çıkarılabilir. Sistem üç temel amaç için geliştirilmiştir:

1. Makama dayalı ve başka bölgesel müzikleri gitarla çalmak.
2. Mikroton kullanan çağdaş klasik eserleri seslendirmek.
3. 12 eşit aralıklı tampere sistem dışındaki akort düzenlerini araştırmak.

Perdesiz klasik gitarlar: koleksiyonu inceleyin

Standart gitardan farkı nedir?

Standart gitarın tam genişlikteki perdeleri normal olarak 12 eşit aralıklı tampere sisteme göre yerleştirilir. Oktav, birbirine eşit on iki yarım sesle tamamlanır. Ayarlanabilir mikrotonal tuşe, bilinen perde konumlarını koruyup aralarına yeni sesler ekleyebilir veya tamamen başka bir tampere sisteme göre düzenlenebilir.

Teller burgulardan normal biçimde akort edilir. Bir perdeyi hareket ettirmek telin boş akordunu değiştirmez; o konumda tele basıldığında çıkan sesi değiştirir. Çalıcı eserde gereken ses haritasını önceden planlar, kısa perdeleri yerleştirir ve entonasyonu akort cihazı ya da referans sesle kontrol eder.

Hangi müzikler çalınabilir?

Mikrotonal gitar; Türk ve Arap makam müziğinde, çağdaş bestelerde, deneysel müzikte, doğal entonasyonda, tarihsel tampere düzenlerinde ve birçok başka ses sisteminde kullanılır. Fakat çalgı tek başına bir geleneğin doğru icrasını garanti etmez. Müzisyenin o geleneğin entonasyonunu, ezgi dilini, süslemelerini, ritmini ve cümlelemesini de öğrenmesi gerekir.

Tarihsel Avrupa müziğinde de bugünkü 12 eşit aralıklı tampere sistemden farklı düzenler kullanılmıştır. Ayarlanabilir perdeler bu sistemlerde araştırma ve icraya yardım edebilir; gerekli konumlar genel bir “fazladan perdeler” şablonuna değil, seçilen tampere göre belirlenir.

Mikroton, koma ve makam entonasyonu

Mikrotonlar çoğu zaman Batı müziğindeki yarım sesten küçük aralıklar diye tanımlanır, fakat terim oktavı farklı sayıda veya eşit olmayan aralıklara bölen sistemleri de kapsar. Her mikrotona çeyrek ton demek yanlıştır. Çeyrek ton yalnızca olası aralıklardan biridir; makam geleneklerinde sesin yeri teoriye, yöresel üsluba, melodinin yönüne ve icra pratiğine göre değişebilir.

Türk müziği teorisinde bu aralıkları açıklayan birden fazla sistem vardır. Arel-Ezgi-Uzdilek yaklaşımı tam sesi dokuz koma birimine ayırır ve oktavı 24 adlandırılmış ses konumuyla gösterir; bu, oktavın 24 eşit parçaya bölünmesiyle karıştırılmamalıdır. Halk müziğinde, özellikle bağlamada, farklı perde yerleri ve yöresel entonasyonlar kullanılır. İcra her zaman tek bir teorik şemaya uymaz.

Avantajları ve pratik sınırları

• Hareketli kısa perdeler fiziksel bir basma noktası sağladığı için aynı sesin tekrarını perdesiz tuşeye göre kolaylaştırır.
• Dizilim bir esere, makama, tampere sisteme veya bestecinin özel dizisine göre hazırlanabilir.
• Yalnızca değiştirilmiş sese ihtiyaç duyan tellere ek perde yerleştirmek mümkündür.
• Çok sayıda perdeyi yeniden düzenlemek ve kontrol etmek zaman alır; eserler arasında sistem değiştirmek hazırlık gerektirir.
• Çalıcı yeni görsel ve dokunsal konumları öğrenmeli, standart gitar parmaklarına tamamen güvenmemelidir.

Standart gitar dönüştürülebilir mi?

Geleneksel bir gitarın tuşesi ayarlanabilir mikrotonal sistemle değiştirilerek dönüşüm yapılabilir, ancak bu işlem lütiye işidir. Mensur, sap eğimi, perde yüksekliği, tel yüksekliği ve son entonasyon birlikte ölçülmelidir. Hatalı montaj cızırtı, dengesiz sesler veya yapısal hasar oluşturabilir.

Mikrotonal perde seçeneği: ürünü inceleyin

Sonuç

Ayarlanabilir mikrotonal gitar, perdelerin dokunsal rehberini kaldırmadan gitarın ses dağarcığını genişletir. En önemli avantajı esnekliğidir: aynı tuşe makam repertuvarı, alternatif tampere düzenleri veya bestecinin özel dizisi için hazırlanabilir. Bu esneklik dikkatli kurulum ve kullanılan ses sisteminin iyi anlaşılmasını gerektirir.