Bağlama Sazı Hakkında Her Şey: Türleri, Yapısı ve Akordu

Bağlama saz ailesi çeşitli boyutlarda bulunur. Büyükten küçüğe doğru bunlar; Meydan Sazı, Divan Sazı, Çöğür (Bağlama), Bozuk, Cura ve İkitelli çalgılarıdır.

• Meydan Sazı: 12 telli bir çalgıdır; 12 telli çalgı olarak da anılır. Pes ses veren ve bam tellerinden daha kalın olan tellere bambam denir. Bağlama saz ailesinin en iyi pes sesli çalgısıdır. Klavyesinin uzunluğu ve çalgının büyüklüğü nedeniyle günümüzde kullanımı azalmıştır.
• Divan Sazı: Meydan sazının küçük boyu olan divan sazında, üçerli gruplar hâlinde 9 tel bulunur. Pes ve dolgun bir sesi vardır. Bu iki çalgı ayrı gruplarda yer alsa da bazı müzikologlara göre Meydan Sazı ile Divan Sazı aynı çalgı sayılır.
• Çöğür (Bağlama): Bağlama saz ailesinin en sık kullanılan çalgısıdır. Genel olarak alt tel grubunda toplam 7 tel, orta ve üst tel gruplarında 2'şer tel olmak üzere toplam 7 tel bulunur. Perde sayısı 17 ile 22 arasında değişebilir. Günümüzde sık kullanıldığı için saz çalgısı kısa sap bağlama olarak da bilinir. Bu adlara pek çok müzik kaynağında rastlamak bile mümkündür.
• Bozuk: Ege ve Akdeniz yörelerinde kullanılan bu çalgının tel ve perde sayısı saz çalgısıyla aynıdır. Yunan halk çalgısı Buzuki'den farkı olmayan bu saz, günümüzde çok az kullanılmaktadır.
• Cura: bağlama ailesinin en küçük ve en ince sesli üyesidir. Curadan bir boy büyük olan ve curadan bir oktav daha pes ses veren üye ise tamburadır. Bağlama ailesinin en pes sesi "Divan sazı"na aittir; sesi tamburaya kıyasla bir oktav pestir. 4 telli olarak bulunurlar.
• İkitelli: Anadolu'nun en eski çalgılarından biri olan İkitelli, curadan biraz daha büyüktür. Adından da anlaşılacağı gibi 2 telli bir çalgıdır. Az kullanılan ve unutulmuş çalgılarımızdan biridir.
• Kopuz, bağlamanın atası olarak gösterilir. Bu iki çalgı hem çalınış hem de biçim bakımından oldukça benzerdir. Bağlama sözcüğünün ilk kez 18. yüzyılda kullanıldığı tahmin edilmektedir.

• Bağlama düzeni
• Müstezat düzeni
• Misket düzeni
• Bozuk düzen

Günümüzde en yaygın kullanılan düzenler şunlardır: bağlama düzeni ve  bozuk düzen.

Bozuk düzende en alt teller "re" notasına, orta teller "sol", üst teller ise "do" notasına akort edilir.

Bağlama düzeninde en alt teller "re", orta teller "sol", üst teller ise "la" sesine akort edilir. Uzun sap bağlamada 23 perde bulunur. Bir telde 25 ses vardır. Bu sayı bazı yörelerde artabilir. Uzun sap bağlamanın tekne boyu genellikle 42 cm, sap uzunluğu ise 55 cm'dir. Kısa sap bağlamada 19 perde bulunur ve bir telde 21 ses vardır. Perde sayısı, uzun sap bağlamaya göre değişmez.

Elinizdeki bağlamayı uzun yıllar kullanmak, hatta gelecek kuşaklara bir hatıra olarak bırakmak istiyorsanız bağlamanızın düzenli bakımını yapmalısınız. Bakım,  bağlamanızın ömrünü uzatır ve daha sağlıklı bir ses vermesini sağlar.

 Bağlamalarınızı nemden ve ısıdan uzak tutmanız çok önemlidir. Bununla birlikte, bağlamanızı çok sıcak ya da çok soğuk ortamlarda bırakmayın. Çünkü duvardaki sıcak-soğuk oranı tutkalı etkileyebilir. Nemli ortamlarda da bırakmamalısınız. Nemli ve rutubetli ortamlarda tutkal yapısını kaybeder. Bu nedenle bağlama çalındıktan sonra en önemli şey, tellerin kuru bir bezle silinip  bağlamanın kılıfına geri konmasıdır. Böylece bağlama telleri daha uzun süre kullanılabilir ve  bağlamanın ömrü uzar. Bağlamanızı ıslak bir bezle ya da alkol içeren bir şeyle silmeniz sakıncalıdır.

Bağlamanızı saklarken duvara yaslanmamalıdır; standınız yoksa altına kâğıt ya da tahta konmalıdır. Bağlamayı satın alırken size verilecek kılıfla taşımaya özen gösterilmelidir. Bununla birlikte, kullanılmadığı zamanlarda kılıfın içinde tutulmamalıdır. Kılıf ister kaliteli ister kalitesiz olsun, odadaki nem ve sıcaklık sazın ahşabına zarar verebilir. Öte yandan, bağlamayı bir süre çalmayacaksanız telleri gevşek bırakmanız kesinlikle önerilir.