Resimlerle Telli Çalgılar Listesi

 

Titreşen tellerden ses üreten çalgılara telli çalgı, yaygın kullanımıyla telli enstrüman denir. Telli çalgılarda ses, tellerin parmakla ya da bir mızrapla çekilmesinden veya üzerlerine vurulmasından doğan titreşimle oluşur. Sesin gürlüğünü ise, tel hangi yolla titreştirilirse titreştirilsin, teknedeki hava boşluğunun yarattığı rezonans belirler.

İlginizi çekebilir: İlham Almaya Hazır mısınız? Sala Muzik’in Başarı Hikâyesi

Telli Çalgıların Kısa Tarihi

"Tel” sözcüğü, adından da anlaşılacağı gibi bu çalgıların temel özelliğidir. Tellerin parmakla ya da bir yardımcı gereçle hareket ettirilmesi titreşimi, titreşim de sesi doğurur. Düzenli ve uyumlu vuruşlar bir araya gelince nota ortaya çıkar. Telli çalgıların çalışma mantığı özetle budur. Çalışma biçimlerini anlamak kolay olsa da tarihleri çok daha karmaşıktır.

MÖ 3000–2500 yıllarına tarihlenen Antik Mezopotamya’daki Ur liri, telli çalgıların tarihini açıklarken elimizdeki en somut kanıt ve kaynaktır. Öte yandan ilk telli çalgının ne zaman ve nerede yapıldığı bilinmiyor. Müzik ve çalgılar kültürden kültüre evrildiği, her kültür de müzik dünyasına bir şey kattığı için telli çalgıları tek bir millete ya da coğrafyaya mal edemeyişimiz anlaşılırdır. Yine de bölgeden bölgeye geçen etkileşimi izlemek mümkündür; bugünkü telli çalgıları ortaya çıkaran da bu etkileşimdir.

Hint halk çalgılarındaki ravantstron ile Doğu Asya’daki rebap, Ur lirinin evrilmiş biçimleri olan telli çalgılar arasında sayılır. Batıya baktığımızda Bizans’ta lirayı görürüz; bu çalgı da evrilmeyi sürdürmüştür. Barok dönem olarak anılan 1600’lü yıllar, modern kemanın atası kabul edilen “lira da braccio” türünü doğurmuştur.

Türk Telli Çalgıları: Türk telli çalgıları

Fars Telli Çalgıları: Fars telli çalgıları 

Telli çalgıların özellikleri nelerdir?

Telli çalgılar müzik dünyasının en temel çalgılarıdır. Doğru dokunuşlarla tellerinden çok güzel sesler çıkar. Bu telli çalgılar Batı müziği orkestrasının ilk bölümünde yerini almıştır. Teller bağırsak, metal, naylon veya başka sentetik malzemelerden yapılabilir. Çalgının türüne göre parmak, mızrap, yay ya da tokmakla titreştirilir.

 

 

Telli çalgılar, model çeşitliliği çok geniş bir gruptur. Her modelin yapımında farklı ağaçlar kullanılır; kaynak her zaman olduğu gibi yine doğadır. Doğal olarak telli çalgı listesi de kültürel yapıya göre değişir. Örneğin keman ve keman türevleri belli bir kültürün yapı taşıyken, bizim topraklarımızdaki çalgı zenginliği her zaman dikkat çeker. Bu yüzden aynı adı taşıyan çalgılar, bulundukları coğrafyanın kültürel altyapısına göre birbirinden farklılaşabilir.

Şunu da beğenebilirsiniz: Özel Türk Udu CM-4

Telli çalgılar el işçiliğiyle veya seri üretimle yapılabilir. Kaliteyi yalnızca üretim biçimi değil; kullanılan ağaç, işçilik, birleşim noktaları, perde doğruluğu ve son ayar belirler. İyi yapılmış el yapımı bir telli çalgı daha kişisel bir ses ve tepki sunabilir; iyi ayarlanmış seri üretim bir model ise başlangıç için güvenilir olabilir.

 

Çalım teknikleri

Telli çalgılar, tellerin nasıl titreştirildiğine göre sınıflandırılır. Başlıca üç yöntem çekerek çalma, yaylama ve vurarak çalmadır; bazı çalgılarda birden fazla teknik kullanılabilir. Yaylı çalgılarda reçinelenmiş yay kılları tel üzerinde hızla tutunup kayar. Bu süreç titreşimi sürdürdüğü için müzisyen, tek bir yay hareketi boyunca kesintisiz ses üretebilir.

Modern bir yay, hafifçe kavisli bir çubuk ile iki ucu arasına gerilmiş at kılı veya sentetik kıldan oluşur. Ele yakın bölüme “topuk”, karşı uca “uç” denir. Boyu çalgıya göre değişmekle birlikte keman ve benzeri yaylar çoğunlukla 70–75 cm aralığındadır.

Çekerek çalma
Çekerek çalma; veena, banço, ukulele, gitar, arp, ud, mandolin, lavta ve sitar gibi çalgılarda parmak, başparmak ya da tüy (bugün plastik mızrap) kullanılarak tellerin çekilmesi yöntemidir.

Yaylama
Yaylama; keman, viyola, viyolonsel, kontrbas ve eski viyol ailesi gibi bazı telli çalgılarda kullanılan yöntemdir. Yay, iki ucu arasına paralel at kılından bir “şerit” gerilmiş bir çubuktan oluşur.

Vurarak çalma
Telli çalgılarda ses üretmenin üçüncü yaygın yolu tele vurmaktır. Piyano ve tokmaklı santur bu yöntemi kullanır. Piyanoda teller vurularak seslendirilse de keçe tokmaklar sayesinde çıkan ses yumuşak ve yuvarlak kalabilir; çok sert bir tokmak tele vurduğunda oluşan keskin atak burada duyulmaz.

 

Telli çalgılar listesinde neler var?

• Arp
• Balalaika
• Banço
• Banco
• Saz (ailesi)
• Gitar (ailesi)
• 
• Barbitos
• Berimbau
• Buzuki
• 
• Chapman Stick
• Charango
• Cümbüş
• Çeng
• Çifteli
• Dotar
• Epigonion
• Kannel
• Kantele
• Kanun
• 
• Kitara
• Kithara
• Ud
• 
• Kontrbas
• Kopuz
• Kora
• Kemança
• Kemençe
• 
• Klasik Kemança
• Keman
• Lavta
• Lir
• Mandolin
• Phorminx
• Rebap
• 
• Sitar
• Surbahar
• Şamisen
• Tar
• Tremolo
• Viyola
• Viyolonsel
• Çello
• Tanbur
• Yaren
• Ukulele
• Charango

Telli Çalgı Aileleri

Telli çalgılar, çeşitliliği çok geniş bir çalgı grubudur. Yukarıda değinildiği gibi, kültürden kültüre ve coğrafyadan coğrafyaya değişen bu telli çalgı listesi üç ana başlık altında incelenebilir:

Birincisi TEZENELİ ÇALGILAR’dır. Bu grup, tellerin tezene ya da mızrap gibi gereçlerle çekilip bırakılmasıyla ses verir. Titreşimi sağlamak için çoğu zaman yardımcı bir gerece gerek kalmadan yalnızca parmaklar da yeterli olur. Bu tür telli çalgı listesine örnek olarak gitar, elektro gitar, ud, mandolin, arp, tar ve kanun verilebilir.

 

 

Bu grubun kendi içinde de pek çok alt dalı vardır. Örneğin gitar başlığı altında elektro gitar, klasik gitar ve bas gitar türleri bulunur; bunlar gitar ailesini oluşturur. Aynısı bağlama saz için de geçerlidir. Kültürümüzde pek çok yörede karşımıza çıkan çok sayıda bağlama türü vardır. Kısa saplı bağlama, uzun saplı bağlama, saz türleri ve elektro bağlama gibi çeşitler bağlama saz ailesini meydana getirir.

Bir diğer telli çalgı türü YAYLI ÇALGILAR’dır. Tezeneli çalgıların aksine bu tür, tel ve yay yardımıyla ses verir. Yayın kılları çalgının tellerine sürtünerek onları titreştirir ve ses ortaya çıkar. En yaygın yaylı çalgılar keman ve kemane olarak gösterilebilir.

 

 

Burada da alt dallar bulunur. Keman adı altında pek çok yaylı telli çalgı türü vardır. Keman bu ailenin en küçük üyesidir. Ailenin diğer üyeleri viyola, viyolonsel ve kontrbastır. Bu yaylı çalgıların oluşturduğu topluluğa keman ailesi denir.

Üçüncü ve son telli çalgı türü VURMALI TELLİ ÇALGILAR’dır. Bu tür telli çalgıda tellere bir tokmak vurulur; bu etkileşim sonucu titreşim, dolayısıyla ses oluşur. Bu gruptaki çalgılara verilebilecek en bilinen örnek piyanodur.

Şunu da beğenebilirsiniz: Kemança nedir?

 

Orkestrada Kullanılan Telli Çalgılar

Telli çalgılar orkestralarda en çok kullanılan çalgı türüdür. Bu telli çalgılar sırasıyla keman, viyola, viyolonsel, kontrbas ve arptır.

Keman; viyola ve viyolonseli de kapsayan keman ailesinin en küçük ve en tiz üyesidir. Dört teli vardır. Akort sesleri pesten tize doğru sol, re, la ve mi’dir. Boyu 60 cm’dir. Orkestralarda genellikle üç partiye ayrılır (solo, I ve II). Hem solo hem eşlik görevi üstlenir; özellikle bir solo çalgıdır. Başka hiçbir çalgıda bulunmayan tını rengiyle çok zengin bir anlatım gücüne sahiptir. Orkestrada sayıca en kalabalık çalgı kemandır.

Viyola, telli çalgı ailesinin ikinci üyesidir; biçim olarak kemana benzer, ancak ondan biraz daha büyüktür. Fiziksel yapısı kemanla neredeyse aynıdır. Keman ailesi içinde orta sesi karşılar ve keman ile viyolonsel arasında yer alır. Tekne boyu 41–45 cm dolayındadır. Orkestrada armoni eşliğinin orta partilerini seslendirme görevi ona verilir; çünkü viyolanın ses alanı tam da orkestranın ses alanının ortasına düşer.

Viyolonsel, telli çalgı ailesinin dört telli tenor çalgısıdır. Keman ile viyolonselin biçimleri büyük ölçüde birbirine benzese de boyutları çok farklıdır. Bir orkestrada genellikle 8 ila 12 viyolonsel bulunur; bunlar hem armoniyi hem ezgiyi çalar.

Kontrbas, keman ailesinden gelen telli çalgı grubunun en pes çalgısıdır. Dört telli ve beş telli olmak üzere iki türü vardır. Beş telli kontrbasa senfonik orkestra eserlerinin icrasında sıkça ihtiyaç duyulur. Kontrbasın dört teli özel bir çelikten yapılır.

Arp, sabit sesli bir çalgıdır. Her tel üç ayrı ses üretebilir. Dik konumda tutulan ve orkestralarda kullanılan arp, çağdaş orkestra çalgıları arasında yalnızca tellerin parmakla çekilmesiyle çalınabilen tek çalgıdır. Arpta 47 tel ve yedi pedal bulunur. Pedallar yardımıyla tellerin sesi değiştirilebilir; bu pedallar üç ayrı konuma ayarlanabilir.

Telli Çalgı Seçerken Birkaç İpucu

Sevdiğiniz çalgıyı seçmek önemlidir, ama bunu keşfetmek her zaman kolay olmaz. Kimi müzisyen için bu, bir çalgıdan diğerine uzanan uzun bir arayışa dönüşür; kimi zaman da çalan kişi dışarıdan etkilenir. Birkaç öneriye bakalım:

• Kısa bir araştırma yapmak, telli çalgılar konusunda fikir sahibi olmanızı sağlar. Özellikle onları dinlerseniz seslerine aşina olursunuz.
• Çalgıların özellikleri ile kendi becerileriniz, seçiminizi kolayca daraltmanıza yardımcı olur.
• Satın alacağınız telli çalgı için doğru yeri seçmek de önemli bir ayrıntıdır. Doğru çalgı adresini bulduğunuzda müzik yolculuğunuz rahatlar. Sala Muzik, gönlünüze göre bir çalgıya kavuşmanıza yardımcı olan adreslerden biridir.