Ney Nedir? Ney Çalgısı Hakkında Her Şey

En basit ifadeyle ney, 7 delikli, içi boş, 9 boğumlu bir üflemeli çalgıdır. Ney, klasik Türk müziğinin ve özellikle tasavvuf müziğinin en önemli çalgılarından biri sayılır. Ney zaman zaman pek çok farklı dönemde, pek çok farklı uygarlıkta görülmüş olsa da asıl kimliğini Osmanlı döneminde kazanmıştır. Özellikle tasavvuf müziğinin kendini tamamlama sürecinde ney en çok tekkelerde öne çıkmıştır. Klasik Türk müziğinde ve tasavvuf müziğinde önemli yer edinmiş büyük bestekârlara bakıldığında, bu bestekârların neredeyse tamamının neyzen unvanını taşıdığı görülür

Türk müziğinin en karakteristik çalgılarından olan neyde 7 delik bulunur; bunların 6'sı ön yüzde, 1'i arka yüzdedir. Bu eşsiz çalgının büyük bölümünü gövde oluşturur. Delikler bu gövde üzerinde yer alır ve notaların, seslerin çıkarılmasını sağlar. Neyin bir diğer önemli özelliği, klasik Türk müziğindeki ahengin ona göre belirlenmesidir. Bu harika çalgının 12 çeşidi vardır.

Bu çeşitleri ve karar seslerini (piyanoda ya da konser çalgısında hangi sese denk geldiğini, yani piyanonun veya akortlu bir çalgının hangi perdesine karşılık geldiğini) sıralayacak olursak:

• Kız Ney = rast (sol)
• Mansur Ney = dügâh (la)
• Şah Ney = bûselik (si)
• Dâvud Ney = çârgâh (do)
• Bolâhenk Ney = nevâ (re)
• Sipürde Ney = hüseynî (mi)
• Müstahsen Ney = acem (fa)
• Kız Ney (kaba) = gerdâniye (sol)
• Kız Mabeyni: Kız Ney - Mansur Ney arası = zirgüle (sol diyez)
• Mansur Mâbeyni: Mansur Ney - Şah arası = kürdî (si bemol)
• Dâvud Mâbeyni: Dâvud - Bolâhenk arası = hicaz (do diyez)
• Bolâhenk Mâbeyni: Bolâhenk - Sipürde Ney arası = hisar (re diyez)
• Müstahsen Mâbeyni: Müstahsen - Kız Ney arası = ırak (fa diyez)

Şunu da beğenebilirsiniz: Neyden Nasıl Ses Çıkarılır

Ney Neyden Yapılır?

Öncelikle yapısal özelliklerinin incelenmesi gerekir. Ney 3 ayrı bölümden oluşur; bu bölümler şunlardır:

• Kamış: Neyin yapımında kamış kullanılır. Kamış, genellikle iklimin sıcak olduğu sulak alanlarda yetişir. Uygun kamış, ney üreticisi tarafından belirlenir ve yılın belirlenen zamanlarında, belirlenen bölgede kesilir. Ülkemizde en çok bilinen kamış bölgesi Hatay'daki Asi Nehri kıyısıdır. Kargı adıyla da anılan bu bitkiye Akdeniz iklimi görülen bölgelerde rastlanabilir. Genellikle 6 metre boya ulaşan bu bitki, çevresindeki su miktarı elverdiğinde bahar aylarında günde 5 cm uzayabilir.
• Başpare: Genellikle manda boynuzundan yapılır; fildişi ve şimşir gibi malzemelerden de üretilebilir. Sesin daha gür ve daha temiz çıkmasını sağlayan başpare, neyin üflenen üst ucuna takılır.
• Parazvane: Gümüş ve bakır gibi metallerden üretilen parazvane, neyin en hassas bölümleri olan üst ve alt kesim yerlerine geçirilir. Böylece üst tarafta başparenin takılmasıyla oluşabilecek hasarlar önlenir, alt tarafta ise çatlaklara karşı önlem alınmış olur.

Neyden Nasıl Ses Çıkarılır?

Genellikle neyden ses çıkarmanın hayli zor olduğu düşünülür. Bu, çalgı hakkındaki en yaygın "gerçek"lerden biridir. Oysa gerçek bundan çok uzaktır. Neyden ses çıkarmak için en fazla bir haftalık çalışma yeterli olabilir. Asıl zor olan, neyin temsil ettiği tasavvufi derinliği işleyebilecek bir ses elde etmektir. Bu da çok fazla çalışma gerektirir.

Tasavvuf terminolojisinde ney, insanı simgeleyen bir araçtır. 7 delikli ney, insandaki 7 bilinç mertebesini temsil eder. Tasavvuf müziği nota üzerinden hayat bulur.

Şunu da beğenebilirsiniz: Ney ve Tasavvuf Müziği

Neyden ses çıkarmak için, çalgının hiçbir deliğini kapatmadan neyi tutmak gerekir. Neyzen solaksa başpare sağa doğru eğilmelidir. Sağ elini kullanan neyzenlerde ise tam tersi geçerlidir.

Başpare yerleştirildikten sonra 15 ya da 20 derecelik açıyla ıslık üflenmelidir. Ses çıkmıyorsa açı değiştirilmelidir. Önemli olan, sesin duyulduğu bölümden hava kaçmaması ve ıslığın bozulmamasıdır.

Şunu da beğenebilirsiniz: https://salamuzik.com/products/turkish-ney