Gitar Nasıl Mikrotonal Yapılır? Perde ve Ayar Rehberi

Standart gitar oktavı eşit aralıklı on iki yarım sese böler. Mikrotonal gitar, bu perdelerin arasında veya dışında kalan seslere erişim sağlar; makam ve maqam entonasyonu, doğal aralıklar, farklı eşit bölüntüler ve çağdaş mikrotonal besteler üzerinde çalışmayı mümkün kılar. Mevcut gitar dönüştürülebilir; en iyi yöntem geçici deney, sahnede tekrarlanabilir düzen veya kalıcı özel sistem istemenize göre değişir.

Önemli: tel boyu geometrisi, tel yüksekliği ve ikinci el değeri üzerindeki etkileri bilmiyorsanız tuşeyi kesmeyin, perdeleri sökmeyin, delik açmayın veya kalıcı yapıştırıcı kullanmayın. Geri dönüşü zor işlemler deneyimli gitar teknisyeni ya da lutiyer tarafından planlanıp yapılmalıdır.

Bir gitarı mikrotonal yapan nedir?

“Mikrotonal” tek ve evrensel bir akort anlamına gelmez. Belirli bir makam veya maqamın seslerini, tam sayı oranlarından doğan doğal aralıkları, 19, 24 ya da 31 eşit bölümlü sistemleri veya besteciye özgü bir perde kümesini anlatabilir. Ek perde yerleştirmeden önce müzikal sistemi belirleyin.

Gitarist ve akademisyen Tolgahan Çoğulu’nun geliştirdiği ayarlanabilir mikrotonal gitar, ayrı tellerin altında küçük ve hareketli perde parçaları kullanır. Böylece tuşe tam genişlikte ek perdelerle kalıcı olarak doldurulmadan farklı düzenler kurulabilir. Bu önemli bir tasarımdır, ancak mikrotonal gitarın tek biçimi değildir.

İlgili yazı: Mikrotonal Gitar Hakkında Her Şey.

Mikrotonal ses eklemenin beş yolu

Önce bir ses sistemi seçin

Makam ve maqam uygulaması

Türk makamı ve Arap maqamı tek bir sabit “çeyrek ses” ızgarasına indirgenemez. Ses konumu geleneğe, seyir veya melodik bağlama, icracıya, topluluğa ve ifade amaçlı entonasyona göre değişebilir. Her sesi standart perdelerin tam ortasına koymak yerine öğretmenin belirlediği hedeflerden veya belgelenmiş bir sistemden çalışın.

Eşit bölüntülü sistemler

19-TET, 24-TET ve 31-TET gibi sistemler oktavı eşit adımlara böler. Her biri ayrı perde konumları ister. 24-TET çeyrek ses düzeni bazı müzikler ve deneyler için yararlıdır, fakat bütün makam veya maqam geleneklerinin eksiksiz modeli değildir.

Doğal aralıklar ve özel diziler

Frekans oranlarıyla tanımlanan aralıkların konumu bu oranlardan hesaplanır. Besteci ayrıca bütün sap boyunca tam bir sistem yerine az sayıda ek ses seçebilir.

Perde konumu nasıl hesaplanır?

Oktavı N eşit parçaya bölen sistemde, eşikten n. adıma olan mesafe şöyledir:

d = L × (1 − 2^−n/N)

Burada L gitarın gerçek tel boyudur. Frekans oranı r olan doğal aralık için mesafe d = L × (1 − 1/r) olur. Bunlar teorik başlangıç noktalarıdır. Üst eşik yüksekliği, tel kalınlığı, tel yüksekliği, sertlik, basış kuvveti ve telafi gerçek sesi değiştirir; nihai konum güvenilir akort cihazı ve hedef teknikle kontrol edilmelidir.

Geri döndürülebilir yöntem: hareketli perdecikler

1. Sesleri tanımlayın. Gereken cent değerlerini, oranları veya referans notaları yazın.
2. Gerçek tel boyunu ölçün. Üst eşiğin temas noktasından köprü eşiğindeki tel temasına ölçün; elektro gitarda her telin eşiği farklı olabilir.
3. İlk konumları hesaplayın. Kesmeden önce düşük yapışkanlı çıkarılabilir bantla işaretleyin.
4. Yüzeyi hazırlayın. Üretici talimatını izleyin ve bağlantı malzemesini görünmeyen bir yerde deneyin.
5. Her seferinde bir sesi kurun. Perdecik yalnız hedef telin altında olmalı, yeterli yüksekliğe sahip olmalı ve komşu telleri engellememelidir.
6. İki yönden doğrulayın. Sese aşağıdan ve yukarıdan melodik olarak yaklaşın; gerçek cümle ve ses bölgesinde deneyin.
7. Çaldıktan sonra yeniden kontrol edin. Kayma olmadığını ve yapıştırıcının yüzeyi etkilemediğini doğrulayın.

Yalnızca tuşe yüzeyine uygun, bu amaç için tasarlanmış çıkarılabilir sistem kullanın. Ev tipi yapıştırıcı, keskin metal şerit ve doğaçlama vida hem gitarı hem icracıyı yaralayabilir.

Kalıcı yeniden perdeleme ve ek perdeler

Kalıcı dönüşüm turne ve tekrarlanan repertuvar için daha kararlı olabilir, fakat hata payı çok düşüktür. Teknisyen; perde yuvalarını, perde yüksekliği ve tepesini, tesviyeyi, sap eğimini, üst eşik ve köprü ayarını ve kısmi perdelerin komşu tellerle olası çakışmasını planlamalıdır.

• Herhangi bir yuva kesilmeden önce özel düzeni seçin.
• Lutiyere yalnız nota adı değil, cent, oran veya kesin akort belgesi verin.
• Her telin aynı ek sese ihtiyacı olup olmadığına karar verin.
• Yoğunlaşan tuşede yön bulmak için görsel işaretler planlayın.
• Perde işleminden sonra tam gitar ayarı gerekeceğini kabul edin.

Standart perdeleri sökerek gitarı perdesiz yapmak da pratikte kalıcıdır. Perde yuvalarını doldurma, tuşe tesviyesi, üst eşik ayarı ve uygun yüzey gerekebilir.

Ayar, teller ve entonasyon

Ek perde takmak gitarı kendiliğinden doğru entonasyona getirmez. Çok düşük tel yüksekliği yeni perdeciklerde cızırtı veya sessizlik; çok yüksek tel yüksekliği basıldığında tizleşme yaratabilir. Farklı tel kalınlığı ve malzemesi sertliği ve telafiyi değiştirir. Her malzeme değişiminden sonra açık telleri, standart perdeleri ve yeni sesleri kontrol edin.

Elektro gitarı distorsiyon veya modülasyondan önce temiz tonda deneyin; efektler cızırtı ve perde kararsızlığını gizleyebilir. Akorlar da tek melodik çizginin saklayabileceği hataları ortaya çıkarır.

Mikrotonal gitar nasıl çalışılır?

• Yeni kalıbı ezberlemeden önce her ek sesin tınısını öğrenin.
• Yalnız kromatik egzersiz yerine drone eşliğinde yavaş ve kısa cümleler çalışın.
• Ek sesi sadece akort cihazına değil melodik işlevine göre değerlendirin.
• Bend ve kaydırmaları bilinçli ifade araçları olarak kullanın; sabit hedef konumun yerine geçmezler.
• Entonasyonu bağlamda duymak için eşlikle kayıt yapın.

Perdesiz gitar kesintisiz perde kontrolü, perdeli mikrotonal sistem ise tekrarlanabilir referanslar sunar. Hiçbiri kendiliğinden daha “otantik” değildir; seçim müzikal dile ve tekniğe bağlıdır.

Yaygın hatalar

Sık sorulan sorular

Her gitar mikrotonal olabilir mi?

Çoğu gitar bend, kaydırma, çıkarılabilir sistem veya dijital işleme ile mikro seslere erişebilir. Fiziksel dönüşüm; tuşe geometrisi, tel yüksekliği, yüzey ve hedef düzene bağlıdır.

Mevcut perdeleri sökmek gerekir mi?

Hayır. Hareketli veya ek kısmi perdeler standart on iki ses düzenini koruyabilir. Perdeleri sökmek yalnız kesintisiz perdesiz kontrol istediğinizde anlamlıdır.

Çeyrek ses gitarı Türk makamına uygun mu?

Yararlı olabilir; fakat eşit çeyrek sesler Türk makamındaki bütün perdeleri ve ifade uygulamalarını karşılamaz. Öğretmeni ve seçilen repertuvarın entonasyonunu izleyin.

Perdecikleri kendim takabilir miyim?

İyi tasarlanmış çıkarılabilir kit, talimatı izleyen dikkatli bir gitaristçe kurulabilir. Kalıcı yuva, perde sökümü veya yüzeye duyarlı yapıştırıcı işi uzman teknisyene bırakılmalıdır.

Mevcut mikrotonal gitar perdeciklerini inceleyebilir veya siparişten önce uyumluluk için Sala Muzik ile iletişime geçebilirsiniz.