Ney Nasıl Seçilir? Doğru Ney Seçme Rehberi

Sözcüğün kökeni olarak Farsçada kamış anlamına gelen "nay" kelimesinden türemiş ve zaman içinde "ney" biçimini almıştır. Üflemeli bir çalgıdır; çalanına nâyi ya da neyzen denir. Çok eski çağlarda Mezopotamya topraklarından geldiği bilinir. Bu çalgıya eski uygarlıklardan Sümerlerin kazılarında da rastlanmıştır. Ülkemizde de müzikte kullanılır. Gelin biraz da seçim konusuna değinelim.

Tarihi çok eskiye dayanan ney, Türk kültüründe dinî müzikte de tercih edilir. Sakin sesi ve kendine özgü tınısı nedeniyle eski dönemlerde sağlık sisteminde ve ruh hastalarının tedavisinde kullanılmıştır. Kendine özgü titreşimi sayesinde insan üzerinde olumlu etkiler bırakır. Bu yönüyle Mevlânâ öğretilerinde ve semahlarda tercih edilmiştir. Günümüzde de ney üflemek, dinlemek ve neyi dinî semahlarda kullanmak uygun görülür.

Öğrenmesi zor sanılsa da bütün çalgılarda olduğu gibi hevesle ve eğitimle çok kısa sürede üflemeye başlanabilir. Nefes çalışmaları açısından üst düzey eğitimler bulunduğundan bugün pek çok kişi ney üflemeye hevesli.

Ney nedir?

Tek parçadan ve dokuz boğumdan oluşan ney kamıştan yapılır. Üzerinde perde denilen 7 delik bulunur. Kullanılan kamış, sarı boğumlu özel bir kamıştır. Bu şekilde hazırlanan neyin ilk ve son boğumuna parazvane denilen bilezikler geçirilir. Bu bilezikler altın, gümüş ya da pirinçten yapılır.

Bunların amacı kamışın çatlamasını ve sesin bozulmasını önlemektir. Neylerde ilk boğumun adı başparedir. Şimşir, ceviz ya da kehribar gibi sert malzemelerden yapılır; yapımında bağa ve fildişi de kullanılır. Üretim biçimine ve ses türlerine göre ney çeşitleri vardır. Böylece istenen sese göre boy değiştirilerek işlenebilir.

Şunu da beğenebilirsiniz: Boynuz Başpareli Profesyonel Ney 2

Ney Çeşitleri

Türk müziğinde ney çeşitleri genel olarak istenen makama göre yapılabilir. Bu neyler, boyları değiştirilerek elde edilen seslere dönüşür.

• Bolahenk Nısfiye denilen ana ahenk 505 ve 525 mm
• Bolahenk-Süpürde mabeyni, yani ara ahenk 545 ile 565 mm
• Süpürde denilen ana ahenk için 570 ile 600 mm
• Ara ahenk için 605 ile 670 mm
• Yıldız ana ahenk 640 ile 670 mm
• Kız denilen ana ahenk için 680 ve 720 mm
• Kız-Mansur mabeyni ara ahenk olarak anılır; 730 ve 760 mm
• Mansur ana ahenk 770- 810 mm
• Mansur-Şah mabeyni ara ahenk ise 820 ile 860 mm
• Şah ana ahenk için 865 ile 890 mm
• Davud ana ahenk 900 ile 940 mm
• Davud-Bolahenk mabeyni ara ahenk 960 ile 1000 mm
• Bolahenk ana ahenk denilen makam için 1010 ve 1040 mm ölçüleri kullanılır.

Bu çeşitlilik, eseri icra edecek sanatçının ses rengine göre ayarlanabilmesi için geliştirilmiştir. Seslerdeki çeşitliliği en iyi yakalayacak ölçü, en iyi ses rengini verir; ney bu sayede sanatçıyla uyum içinde çalınabilir.

Şunu da beğenebilirsiniz: https://salamuzik.com/blogs/news/which-ney-should-i-start-with

Türk Neyi Nasıl Seçilir?

Ney seçebilmek için neyin yapısını iyi bilmeniz gerekir. Uzman değilseniz eğitmeninizden ya da bir uzmandan destek almanız gerekir. Yeni başlayanlara önerilen model, kız ahengi denilen modeldir. Bu model en uygun başlangıç seçeneği olarak önerilir.

Seçeceğiniz neyin başı düzgün, kusursuz ve parlak görünmelidir. Aşırı işlem görmüş enstrümanları tercih etmemelisiniz. Sesin daha sağlıklı çıkması için kamışın et kalınlığı fazla olmamalıdır.

Genel olarak Türk neyi için de benzer incelemeler yapılmalıdır. Daha önce ney üfleme deneyiminiz varsa açık havada denemeniz iyi olur. Böylece sesin nasıl çıktığını daha iyi algılayabilir ve sesi kontrol edebilirsiniz.

Türk neyinde boğum aralıklarının mesafesi önemli bir konudur. Ortalama 7-8 cm boğum aralığı uygundur. Aşırı kalın ya da aşırı ince neyler tercih edilmemelidir. Kalın olanlar daha fazla nefes gerektireceği için başlangıçta önerilmez. İnce olanlar ise cılız bir ses verir; bu da öğrencinin zorlanmasına yol açar.

Plastik dökümlü olanlardan kaçının. Bunun yerine boynuz ya da derm başpareli olanları seçebilirsiniz. Hazne bölümü daha geniş olanlar uygundur. Bunu parmaklarınızla da kontrol edebilirsiniz.

Şunu da beğenebilirsiniz: Neyler Hakkında Her Şey - Neyler Arasındaki Farklar