Türk Uzun Sap Bağlama (Saz) Nasıl Akort Edilir?

Uzun sap bağlama çeşitli geleneksel düzenlerle çalınabilir; ancak bozuk düzen ya da diğer adıyla kara düzen en yaygın başlangıç noktalarından biridir. Üç tel grubu arasındaki ilişki çoğunlukla La–Re–Sol (A–D–G) olarak gösterilir.

Burada önemli olan bir videodaki mutlak perdeyi kopyalamak değil, tel grupları arasındaki aralığı korumaktır. Akordun tamamı sap boyuna, tel kalınlığına, repertuvara, soliste veya topluluğa göre taşınabilir. Sazınızın güvenli perde aralığını bilmiyorsanız mevcut kararlı akorduna yakın kalın ve büyük değişiklikten önce yapımcıya ya da deneyimli bir hocaya danışın.

Uzun sap bağlamanın yapısı

Uzun sap bağlama tekne, göğüs, perdeli uzun sap ve genellikle üç gruba ayrılmış yedi telden oluşur. Tel ve oktav dizilimleri değişebildiği için her sazın aynı kuruluma sahip olduğunu varsaymayın. Hareketli perdeler Türk halk müziğinin mikrotonal aralıklarını seslendirmeyi sağlar.

Cura, tambura bağlama ve divan sazı aynı geniş ailenin üyeleridir; fakat boyut, ses bölgesi, tel boyu ve uygun tel takımı bakımından ayrılır. Birinde güvenli olan akort diğerinde aşırı gerilim oluşturabilir.

Bozuk veya kara düzen nedir?

Yaygın referans biçimi La–Re–Sol’dür. Uluslararası karşılığı A–D–G’dir. Sol nota adıdır; İngilizceye “left” diye çevrilmesi hatadır. Kara düzen de geleneksel bir özel addır ve “black pattern” şeklinde kelimesi kelimesine çevrilmemelidir.

“Üst”, “alt”, “ince” ve “kalın” ifadeleri fiziksel konumu veya ses yüksekliğini anlatabilir. Kendi sazınızdaki grupları belirleyin ve tek bir adlandırmayı tutarlı biçimde kullanın.

Başlamadan önce

• Kromatik klipsli tuner veya güvenilir bir kromatik uygulama kullanın.
• Sessiz ortamda çalışın ve ölçmediğiniz telleri susturun.
• Köprünün dik ve alışılmış yerinde olduğunu kontrol edin.
• Tellerin uzun sap bağlamaya uygun ve hasarsız olduğundan emin olun.
• Aksi belirtilmedikçe tuneri A4=440 Hz’e ayarlayın.

Adım adım uzun sap bağlama akordu

1. Düzeni ve referans perdeyi seçin. Bozuk/kara düzende A–D–G ilişkisini saz için güvenli bir genel yükseklikte kurun.
2. Her teli burgusuna kadar takip edin. Çevirme öncesi teli çalıp hangi burgunun onu kontrol ettiğini doğrulayın.
3. İlk grubun bir telini ayarlayın. Hafifçe çalın, küçük hareketlerle hedefe aşağıdan yaklaşın.
4. Grubu tamamlayın. Diğer telleri mevcut ünison/oktav dizilimine göre eşleyin. Doğru nota adında yanlış oktav aşırı gerilim yaratabilir.
5. İkinci ve üçüncü grubu akort edin. Tunerin temiz sinyal alması için komşuları susturun.
6. Döngüyü tekrarlayın. Toplam gerilim önceki grupları az da olsa kaydırabilir.
7. Müzikal olarak sınayın. Açık tel grupları, dem sesi ve bildiğiniz kısa bir ezgiyi çalın.

Grup içindeki oktav dizilimi

Yedi tel çoğunlukla üç gruba ayrılır; ancak grup içi dizilim evrensel değildir. Bazı teller ünison, bazıları oktav takviyesi olabilir. Tuner aynı nota harfini iki ayrı oktavda gösterebilir. Uygulama gösteriyorsa oktav numarasını izleyin ve tel gerilimini komşularıyla karşılaştırın.

Tel beklenen değere ulaşmadan olağandışı sertleşirse durun. Başka tel boyu veya takım için hazırlanmış bir şemaya uydurmak amacıyla sıkmaya devam etmeyin.

Karar sesi ve transpozisyon

Karar sesi, ezginin çözülüp dinlendiği tonal merkezdir. Solist veya topluluk için bütün akort taşınabilir. Transpozisyon, üç grubu aralık ilişkisini koruyarak birlikte taşımaktır; yalnız bir grubu rastgele değiştirmek değildir.

Müzisyenler bazen düzenleri ses aralığına veya yerel kullanıma göre adlandırır. Bu yüzden işlevsel olarak aynı düzen, farklı derslerde başka nota harfleriyle gösterilebilir. Belirgin biçimde daha tiz bir perdeye geçmeden önce tel kalınlığının ve sazın bu gerilim için tasarlandığını doğrulayın.

Video: uzun sap bağlama akordu

Videoyu tel grubu sırası ve yöntem için kullanın; mutlak perdeyi yalnız kulağa dayanarak kopyalamak yerine tunerle doğrulayın.

Sorun giderme

Tuner notalar arasında atlıyor

Diğer grupları susturun, ortam gürültüsünü azaltın, daha hafif vurun ve ilk atağın yatışmasını bekleyin.

Burgu geri kaçıyor

Geleneksel sürtünmeli burguyu çevirirken yalnız hafif içe basınç uygulayın. Sürekli kayıyor veya sıkışıyorsa zorlamak yerine burgu uyumunu kontrol ettirin.

Açık teller doğru, basılı notalar bozuk

Köprü yerinden oynamış ya da perde/köprü kurulumu bakım istiyor olabilir. Açık tel akordu yanlış köprü konumunu düzeltemez.

Bir tel eşine karşı pürüzlü duyuluyor

İki tel hafif farklı perdede olabilir veya farklı oktavlar için tasarlanmış olabilir. Ayrı ayrı ölçün, sonra birlikte çalıp vurum sesini dinleyin.

Güvenlik ve bakım

• Sıkışan burguyu veya aşırı gergin teli zorlamayın.
• Büyük dönüşler yerine notaya kademeli çıkın.
• Taşıma, sıcaklık değişimi ve tel değişiminden sonra yeniden kontrol edin.
• Yeni tellerin uzayacağını ve birkaç küçük düzeltme isteyeceğini hesaba katın.
• Tel boyuna ve hedef düzene uygun takım kullanın.

Sık sorulan sorular

A–D–G tek uzun sap akordu mu?

Hayır. Bozuk/kara düzen için yaygın bir referanstır; bölgesel üslup ve esere göre başka düzenler de kullanılır.

Yeni başlayan biri kulağıyla akort edebilir mi?

Kulak eğitimi değerlidir; ancak tel sırasını, oktavları ve burgu tepkisini öğrenirken kromatik tuner daha güvenli referans verir.

Yeni başlayan herkes uzun sapla mı başlamalı?

Hayır. Seçim repertuvara, hocaya, el rahatlığına ve öğrenme hedeflerine bağlıdır. Kısa sap başlangıç için doğal olarak daha kötü değildir.

Uzun sap bağlama ne sıklıkta akort edilmelidir?

Her çalım seansından önce ve taşıma ya da çevre koşullarındaki değişimlerden sonra kontrol edin. Uzun provalarda kısa ara kontroller normaldir.

İlgili rehber: Bağlama Nasıl Akort Edilir? Kısa Sap, Uzun Sap ve Düzen Rehberi