Başlıca Geleneksel Filipin Müzik Aletleri

Filipinler'in müzik kültürü, takımadaların coğrafyası kadar çeşitlidir. Kuzey Luzon'daki Cordillera topluluklarının düz gongları ve bambu çalgıları, Mindanao ile Sulu'daki kulintang toplulukları ve farklı bölgelerde kullanılan flüt, ağız kopuzu, lavta ve zitherler aynı başlık altında buluşur. Bu nedenle "Filipin müzik aletleri" tek bir biçimi değil, birbirinden farklı yerel gelenekleri anlatır.

Filipin müzik aletlerinin genel özellikleri

Geleneksel çalgılarda bambu, ahşap, bronz veya pirinç, hayvan derisi ve bitkisel lifler sık görülür. Adlar ve yapım ayrıntıları bölgeye ve dile göre değişebilir. Aynı çalgı ailesi, komşu topluluklarda başka bir adla ya da farklı boyutlarda karşımıza çıkabilir.

Kuzeyde gong ve bambu toplulukları öne çıkar. Güney Filipinler'de ise kulintang adı verilen gong dizisi, büyük asılı gonglar ve davullarla birlikte çalınır. İspanyol sömürge döneminden sonra rondalla gibi telli çalgı toplulukları da Filipin müzik hayatının önemli bir parçası olmuştur.

Başlıca geleneksel Filipin çalgıları nelerdir?

En tanınan örnekler arasında kulintang, gangsa, dabakan, bungkaka, tongali, kubing, kudyapi ve çeşitli bambu zitherler bulunur. Bunlar gong, davul, nefesli, ağız kopuzu, lavta ve zither gibi farklı çalgı sınıflarına aittir.

Kulintang

Kulintang tek bir bambu kanun değildir. Genellikle ahşap bir sehpa üzerine yatay olarak dizilen, ortası kabartılı küçük gonglardan oluşan melodik bir çalgıdır. Çoğu toplulukta sekiz gong yaygındır, ancak sayı gelenek ve bölgeye göre değişebilir. Gonglara iki tahta tokmakla vurulur.

Maguindanao ve Maranao kulintang topluluklarında kulintanga büyük, derin kenarlı agung gongları, gandingan, babandil ve kadeh biçimli dabakan davulu eşlik edebilir. Müzik yalnızca melodiye değil, çalgıcılar arasındaki ritmik etkileşime dayanır.

Gangsa

Gangsa, Cordillera topluluklarında kullanılan düz yüzeyli bir gongdur. Elde tutularak tokmakla çalınabilir ya da müzisyenin kucağına yerleştirilip elle vurulabilir. Birden fazla gangsa birlikte çalındığında her icracı ortak ritmin bir bölümünü üstlenir.

Dabakan

Dabakan, özellikle kulintang topluluklarında kullanılan tek yüzlü, kadeh biçimli bir davuldur. Ahşap gövdenin üzerine deri gerilir ve iki çubukla çalınır. Görevi gongların arasındaki ritmik akışı desteklemektir; "Cordillera" adıyla anılan belirsiz bir boş davulla karıştırılmamalıdır.

Bungkaka veya balingbing

Bungkaka, yarılmış bir bambu tüpünden yapılan vurmalı bir çalgıdır. Çalgının ucu avuca ya da sert bir yüzeye vurulduğunda bambunun iki dili titreşir ve vızıltılı, tok bir ses çıkar. Kuzey Filipinler'deki farklı topluluklarda bungkaka veya balingbing gibi adlarla bilinir ve toplu halde de çalınabilir.

Tongali ve diğer bambu flütler

Tongali, Cordillera bölgesinde görülen bir burun flütüdür. Hava burun deliğinden üfleme deliğine yönlendirilir; diğer burun deliği kapatılarak hava akışı kontrol edilir. Filipinler'de dudaktan üflenen paldong ya da palendag ve halka ağızlıklı suling gibi başka bambu flüt türleri de bulunur. Tangkop veya tanghup adları ise bazı topluluklarda bambu düdükleri için kullanılır.

Kubing veya afiw

Kubing ve afiw, farklı bölgelerde görülen ağız kopuzu adlarıdır. Çalgı bambu ya da metalden yapılabilir. Çerçeve dişlerin veya dudakların önünde tutulur; dil kısmı parmakla titreştirilir ve ağız boşluğu bir rezonatör gibi kullanılarak tını değiştirilir. Bu çalgı "Yahudi arpı" biçimindeki kelimesi kelimesine çeviriyle değil, ağız kopuzu olarak adlandırılmalıdır.

Kudyapi

Kudyapi, özellikle Mindanao'daki bazı topluluklarla ilişkilendirilen uzun gövdeli, iki telli bir tekne lavtasıdır. Bir tel melodi, diğeri sürekli eşlik sesi için kullanılabilir. Balmumundan yapılan hareketli perdeler, icracının kullandığı diziye göre düzenlenir.

Bambu zitherler

Filipinler'de sludoy, kolitong ve benzeri adlarla bilinen tüp zitherler vardır. Teller ayrı bir malzemeden eklenmek yerine çoğu kez bambu tüpün dış kabuğundan ince şeritler kaldırılarak oluşturulur; küçük köprülerle gövdeden yükseltilir. Bambu tüp aynı zamanda rezonatör görevi görür. Tel sayısı ve adlandırma topluluğa göre değişir.

Kalutang

Kalutang, özellikle Marinduque ile ilişkilendirilen, belirli noktalardan birbirine vurulan akortlu ahşap çubuk çiftleridir. Farklı boylardaki çubuklar bir topluluk halinde soprano ile bas arasında değişen partileri üstlenebilir. Kısa ve kuru tınısı marimba ile kastanyet arasında bir etki bırakır.

Sonuç

Filipin çalgılarını tanırken bölgesel bağlamı korumak önemlidir. Kulintang Güney Filipinler'in gong kültürünü, gangsa Cordillera'nın toplu icrasını, kudyapi ve bambu zitherler ise farklı telli çalgı geleneklerini temsil eder. Doğru ad ve sınıflandırma, bu çeşitliliği tek bir hatalı listeye indirgemeden anlamayı sağlar.