Buzuk Nedir? Arap ve Kürt Buzuku Arasındaki Farklar

 Enstrümanın adı Türkçedeki "bozuk" (kırık ya da düzensiz) sözcüğünden geliyor olabilir; bu ad, Türk bağlamasının bir akordu olan bozuk düzen bağlamaya işaret eder. Adın kökenine dair bir başka görüş ise, "büyük tanbur udu" anlamına gelen Farsça tanbur e bozorg ifadesinden türediğidir.

Bu yazıda buzuğun ne olduğunu, Arap buzuğu ile Kürt buzuğu arasındaki farkları ve buzuğun nasıl çalındığını ele alacağız.

Buzuk Nedir?

Genellikle solo bir çalgı olarak çalınan buzuk, alışılmış Arap orkestrasının bir parçası değildir. Gezgin Roman müzisyenlerle özdeşleşmiştir; Levant bölgesi ve Suriye genelinde hem halk müziğinde hem de kent ortamlarında karşınıza çıkar.

Buzuk, biri çift (C4) diğeri üçlü (G3) olmak üzere iki metal tel grubu bulunan, uzun saplı ve perdeli bir ud ailesi çalgısıdır; telleri ince bir boynuz parçasıyla ya da plastik bir mızrapla çalınır. Metal teller parlak bir tını verir; perde dağılımı (24 ayarlanabilir perde) ise geniş bir mikrotonal seçenek yelpazesi sunar.

Buzuk, Türk sazına benzer ve halk tipinde teknesi tek parça ağaçtan yontularak yapılır. Modern, kentlileşmiş biçiminde ise tekne ayrı ayrı dilimlerden oluşur ve ahşap yerine mekanik burgular kullanılır.

 İlginizi çekebilir: Dünyanın En İyi 5 Kanun Sanatçısı

Arap Buzuğu ile Kürt Buzuğu Arasındaki Fark Nedir?

Arap buzuğu, uda benzeyen, daha küçük tekneli ve daha uzun, perdeli saplı telli bir çalgıdır. Biçim olarak Yunan buzukisini ve Türk sazını andırır. Buzuk, kökeni Doğu Akdeniz'e (Filistin, Ürdün, Lübnan ve Suriye) dayanan solo bir halk çalgısıdır. Bununla birlikte, yirminci yüzyılın ortalarında ana akım Arap pop müziğinde popülerleştiği için diğer geleneksel çalgılarla birlikte anılmaktadır. O tarihten bu yana Arap topluluğunun bir parçası olarak pek çok kayıtta ve canlı icrada yer almıştır.

Kimi zaman buzuk, bizik ya da biziq diye de anılan Kürt buzuğu, uzun saplı, perdeli bir ud ailesi çalgısıdır. Kökeninin Osmanlı olduğu varsayılır; ancak Akdeniz ve Anadolu tınılarını taşıdığı için Yunan buzukisi ve Türk sazıyla da akraba olabilir. Ses kutusu udunkine benzer. Kürt buzuğunun sapında 24 ayarlanabilir perde bulunur ve mikrotonal aralıklar üretebilir. Kürt buzuğunu önce Kürtler ve Türkmenler kullandı; bugün ise Araplar da şarkılara eşlik etmek için ve Arap taksim icralarında bu çalgıya başvuruyor. Kürt buzuklarımız ustalar tarafından el işçiliğiyle yapılır ve mağazamızda satışa sunulur. Tekneleri ceviz ağacından, kapakları ladinden, sapları akçaağaçtan, klavyeleri ise abanozdandır.

Buzuk Nasıl Çalınır?

Biri çift (C4) diğeri üçlü (G3) iki metal tel grubu bulunan eski buzuk, küçük bir boynuz parçasıyla ya da plastik bir mızrapla çalınırdı. Buzuklar bugün ses genişliklerini artırmak için üç tel grubuyla yapılıyor. Metal teller, (gitardakilerin aynısı olan) metal burgularla birlikte parlak bir ses verir; perde dağılımı da en yaygın çeyrek seslerin çoğunu kapsar. Bu özellik, icracının perdeleri hafifçe kaydırarak sesini ince ayarlayabilmesiyle birleşince, buzuğun en sık kullanılan makam dizilerini yeterli bir doğrulukla seslendirmesine olanak tanır.